Interpunkcja

W języku polskim wyróżniamy 10 znaków interpunkcyjnych (przestankowych):

Kropkę stawiamy:

• na końcu zdania (wypowiedzenia), np. Zjadłam zupę.
• po niektórych skrótach, np. godz.
• po inicjałach imion i nazwisk, np. A. Mickiewicz, Adam M.

Przecinek stawiamy:

• w wyliczeniach, np. Zaprosiłam Anię, Izę, Martę.
• przed spójnikami czyli, a, ale, np. Jest biedny, ale szczęśliwy.
• przed wyrażeniami a także, jak również, np. Jest moją żoną, jak również przyjaciółką.
• przed powtórzonymi spójnikami, np. Nie znam ani Basi, ani Matyldy.
• kiedy oddzielamy wtrącenia, imiesłowowe równoważniki zdania, wołacz, zdanie nadrzędne od podrzędnego, np. Na wakacje pojechałam, jak co roku, do Białki Tatrzańskiej. Emilko, zjedz zupę. Kiedy wrócę, będzie ciemno.
  Więcej informacji na temat zasad używania przecinków znajdziesz tu.

Znak zapytania stawiamy:

• na końcu pytania, np. Jak się czujesz?

Znak wykrzyknienia stawiamy:

• w rozkazach, okrzykach, zawołaniach, , wyrazach dźwiękonaśladowczych lub gdy chcemy podkreślić siłę wypowiedzi, np. Zabierz to!, Ach!

Dwukropek stawiamy:

• przed przytoczeniem słów, np. Dowódca wykrzyknął: „Do boju!”
• przed wyliczeniem szczegółów, np. Do ciasta na pizzę potrzebujemy: mąkę, wodę, drożdże, sól i oliwę.

Średnik stawiamy:

• kiedy chcemy oddzielić rozbudowane wypowiedzi lub wyliczenia, np. Opuszczone domostwa służyły im za leża i barłogi; po nocach pełnych niepokoju matki nie odnajdywały swych dzieci, mężowie żon.
  Średnik jest czymś pomiędzy kropką a przecinkiem – ma mniejszą moc niż kropka i większą moc niż przecinek.

Myślnik stawiamy:

• do zaznaczenia zawieszenia głosu lub wyodrębnienia wtrącenia
• w zapisie dialogów, np:
  — Dobry wieczór, dobry wieczór. Najmocniej przepraszam, nie chciałbym być zbyt natrętny, ale czy nie mylę się sądząc, że jesteś Córką Ewy?
  — Mam na imię Łucja — odpowiedziała, nie bardzo rozumiejąc, o co mu chodzi.

Wielokropek stawiamy:

• kiedy chcemy zasygnalizować gwałtowne przerwanie wypowiedzi, niedomówienie lub wahanie

CIĄG DALSZY W PRZYGOTOWANIU

Kropkę stawiamy:

• gdy skrót powstał z pierwszej litery (lub pierwszych liter) wyrazu, np. s. (strona), dyr. (dyrektor), kier. (kierownik), prof. (profesor), gen. (generał)

• gdy ostatni człon skrótu rozpoczyna się spółgłoską, np. tj. (to jest), ds. (do spraw)

• po każdej literze w skrótach wielowyrazowych w przypadku, gdy drugi lub kolejny człon zaczyna się od samogłoski, np. c.o. (centralne ogrzewanie), p.n.e. (przed naszą erą)

Kropki nie stawiamy:

• w skrótach zawierających ostatnią literę wyrazu, np. dr (doktor), nr (numer), mjr (major), mgr (magister). Uwaga! Jeżeli skrót został użyty w przypadkach zależnych (czyli innych niż mianownik), wówczas należy postawić kropkę.
  Porównaj:
  To jest mgr Łukasz Witkowski. ale: Mamy spotkanie z mgr. Łukaszem Witkowskim.

• w skrótach nazw jednostek miar, wag i jednostek monetarnych, np. zł (złoty), kg (kilogram), min (minuta), m (metr)

Przecinek stawiamy:

• między zdaniem nadrzędnym a podrzędnym, np. Kiedy wrócę, będzie ciemno., Nie wiem, o co ci chodzi.

• między zdaniami złożonymi współrzędnie przeciwstawnymi (przed spójnikami ale, lecz…), np. Pada, ale muszę wyjść. i wynikowymi (przed spójnikami więc, zatem…), np. Pada, więc zostanę w domu.

• przed i po wyrazach w wołaczu, np. Marku, zaczekaj!, Nie widzę, Aniu, tej książki.

• przed i po wtrąceniu, np. Byłam u Ani, jak już wspominałam, dopiero pierwszy raz.

• przed powtórzonym spójnikiem, np. Albo pójdziemy na zakupy, albo zamówimy to przez Internet.

• przed lub po imiesłowowych równoważnikach zdania, np. Idę do szkoły, słuchając muzyki., Sprzątając, śpiewam głośno.

• między zdaniami współrzędnymi, które nie są połączone spójnikiem, np. Wstanę rano, posprzątam.

Przecinka nie stawiamy:

• zazwyczaj między zdaniami złożonymi współrzędnie łącznie, np. Wstanę rano i pójdę do sklepu.

• między zdaniami złożonymi współrzędnie rozłącznie, np. Wstanę rano albo pośpię trochę dłużej.

Przecinek stawiamy:

• w wyliczeniach, np. Zaprosiłam Anię, Izę, Martę.
• przed spójnikami czyli, a , ale, np. Jest biedny, ale szczęśliwy.
• przed wyrażeniami a także, jak również, np. Jest żoną, matką, jak również właścicielką firmy.
• przed powtórzonymi spójnikami, np. Nie znam ani Basi, ani Matyldy. Kupię i kurtkę, i buty.

Przecinka nie stawiamy:

• przed spójnikami i, oraz, lub, albo, bądź, ani (jeśli nie są powtórzone), np. Pójdę do kina albo do teatru. Nie mam samochodu ani roweru.
• w wyrażeniu między X a Y, np. Mieszkam między Krakowem a Katowicami.
• w zdaniu pojedynczym przed spójnikiem czy, np. Chcesz kawę czy herbatę?

Przecinkiem zawsze oddzielamy zdanie nadrzędne od podrzędnego i nie ma znaczenia, w jakiej kolejności zdania składowe zostały zapisane.
Np. Dostałem pracę (zdanie nadrzędne), o której marzyłem (zdanie podrzędne).

Przecinkiem (z obu stron) oddzielamy również zdanie podrzędne zapisane pomiędzy zdaniem nadrzędnym.
Np. Rano (część zdania nadrzędnego), kiedy wychodziła do szkoły (zdanie podrzędne), zadzwonił telefon (część zdania nadrzędnego).

Uwaga! Przecinkiem nie oddzielamy połączeń spójników z partykułami, przysłówkami, np. mimo że, chyba że, podczas gdy. Przecinek należy stawiać zawsze przed całym wyrażeniem.
Np. Adaś poszedł pobiegać, mimo że padał deszcz.

Przecinkiem rozdzielamy zdania współrzędnie złożone przeciwstawne (np. Chciałam zrobić zakupy, ale sklep był zamknięty.) oraz zdania złożone współrzędnie wynikowe (np. Chciałam zrobić zakupy, więc poszłam do sklepu.).

Z reguły nie rozdzielamy przecinkiem zdań współrzędnie złożonych łącznie (Leżę i czytam książkę.) i rozłącznie (Obejrzę mecz albo ugotuję obiad.).

Uwaga!

• Jeśli między zdaniami łącznymi nie występuje żaden spójnik, to należy rozdzielić je przecinkiem (Leżę, czytam książkę.).
  
• Jeśli w zdaniach zdaniach złożonych współrzędnie powtarza się spójnik w tej samej funkcji, to przed drugim z nich należy postawić przecinek (Albo obejrzę mecz, albo ugotuję obiad.).

Wtrącenia (dodatkowe informacje w zdaniu) zawsze oddzielamy przecinkiem, np.:
Basia, moja najlepsza przyjaciółka, zawsze ma dla mnie czas.
Kiedy wrócę, pewnie jutro, zrobię pranie.
Moja koleżanka, o której nie raz ci mówiłam, przyjedzie do mnie na wakacje.

Przecinki stawiamy przed i po imiesłowowym równoważniku zdania, np.:
Idąc, nuciłam piosenkę.
Jadłam śniadanie, myśląc o sprawdzianie.
Kasia, oglądając zdjęcia, śmiała się głośno.
Kasia śmiała się, oglądając zdjęcia.

Przecinek stawiamy:

• po wyrazie w wołaczu, np. Alicjo, podnieś to!
• przed wyrazem w wołaczu, np. Pomóż mi, Antku!
• niekiedy wołacz musi być otoczony przecinkami, np. Przemyśl, Basiu, swoje zachowanie!