Lista notatek
Lektury: szkoła podstawowa
Podtematy
Chłopcy z Placu Broni
autor: Ferenc Molnár
bohaterowie: Janosz Boka, Ernest Nemeczek, Feri Acz, Deżo Gereb
miejsce i czas akcji: Budapeszt, koniec XIX wieku
epoka: modernizm
rodzaj: epika
gatunek: powieść dla młodzieży
Cechy literatury młodzieżowej
głównymi bohaterami są dzieci lub nastolatkowie
akcja utworu często rozgrywa się w jednym miejscu, w konkretnym środowisku młodych ludzi
zazwyczaj porusza problematykę moralną, opowiada o życiowych wyborach, których dokonuje człowiek wkraczający w dorosłość
przeważnie jest nacechowana dydaktyzmem i proponuje konkretne rozwiązania problemów dzieci i młodzieży
problematyka: dziecięca zabawa w wojnę jako metafora lokalnego patriotyzmu, ukazanie świata z perspektywy wyobraźni dziecka, kierowanie się określonymi zasadami i normami moralnymi w relacjach międzyludzkich
najważniejsze motywy literackie: dzieciństwo, przyjaźń, lojalność, poświęcenie, lokalny patriotyzm
Do góryBalladyna
autor: Juliusz Słowacki
bohaterowie: Balladyna, Alina, Matka, Kirkor, Pustelnik, Fon Kostryn, Grabiec, Goplana, Filon
miejsce i czas akcji: okolice jeziora Gopło i Gniezno, czas nieokreślony (stylizowany na czasy legendarne lub wczesne średniowiecze)
epoka: romantyzm
rodzaj: dramat
gatunek: dramat romantyczny
Cechy gatunkowe dramatu romantycznego
synkretyczność: łączenie z sobą różnych stylów, estetyk, form wypowiedzi
obecność elementów fantastycznych
otwarta kompozycja i fragmentaryczna akcja utworu
porzucenie klasycznej zasady trzech jedności (czasu, miejsca, akcji)
obecność bohatera romantycznego (buntownik, indywidualista, przechodzi wewnętrzną przemianę)
zerwanie z zasadą decorum (stosowności stylu)
problematyka: ponoszenie odpowiedzialności za przewiny i podjęte decyzje, demoralizujący wpływ władzy oraz żądza zemsty, rywalizacja rodzeństwa (sióstr)
najważniejsze motywy literackie: wina i kara, sprawiedliwość, zemsta, władza
Do góryKamienie na szaniec
autor: Aleksander Kamiński
bohaterowie: Jan Bytnar (Rudy), Tadeusz Zawadzki (Zośka), Aleksy Dawidowski (Alek), Leszek Domański (Zeus) – nauczyciel geografii
miejsce i czas akcji: Warszawa w trakcie II wojny światowej
epoka: literatura II wojny światowej
rodzaj: epika
gatunek: literatura faktu
Cechy gatunkowe literatury faktu
ma przede wszystkim charakter dokumentarny, zwykle jest jednak częściowo beletryzowana: posiada cechy zarówno literatury, jak i dziennikarstwa
z powieścią łączą ją techniki narracji i beletryzacja zdarzeń, natomiast z tekstami fachowymi rzeczowość i informatywność
oparta na prawdziwych wydarzeniach i przeżyciach, dąży do obiektywności, co jednak nie musi być regułą
podejmuje ważne, głośne tematy, nie tylko aktualne, ale też historyczne (np. wojna, polityka, problemy społeczne, zbrodnie)
problematyka: dylematy życiowe i moralne młodego pokolenia w czasie wojny, patriotyzm i poświęcenie polskich harcerzy działających w konspiracji, życie codzienne Polaków pod niemiecką okupacją
najważniejsze motywy literackie: wojna, śmierć, przyjaźń
Do góryautor: Henryk Sienkiewicz
bohaterowie: Skawiński, Izaak Falconbridge (konsul USA w Panamie)
miejsce i czas akcji: Aspinwall (niedaleko Panamy), lata 70. XIX wieku
epoka: pozytywizm
rodzaj: epika
gatunek: nowela
Cechy gatunkowe noweli
- utwór epicki niewielkich rozmiarów
- zwarta, jednowątkowa fabuła (brak wątków pobocznych)
- brak rozbudowanych opisów i charakterystyk
- mocno zarysowany punkt kulminacyjny (przełomowy moment w życiu bohatera)
problematyka: trudy emigracji i starości, tragizm losu uchodźcy, który tęskni za ojczyzną, sytuacja Polaków na obczyźnie w XIX wieku, konflikt między obowiązkiem a patriotycznym uczuciem
najważniejsze motywy literackie: starość, patriotyzm, samotność
Do góryQuo vadis
autor: Henryk Sienkiewicz
bohaterowie: Marek Winicjusz, Ligia, Petroniusz, Neron, Poppea, Pomponia Grecyna, Ursus
miejsce i czas akcji: starożytny Rzym, lata 60. I wieku n.e.
epoka: pozytywizm
rodzaj: epika
gatunek: powieść historyczna
Cechy gatunkowe powieści historycznej
najczęściej narrator trzecioosobowy, wszystkowiedzący, orientujący się w wydarzeniach historycznych i realiach epoki
utwór przedstawia wydarzenia historyczne i wiernie je odwzorowuje, choć autor może kłaść też nacisk na przedstawienie pewnej idei lub wątki romansowo-awanturnicze
bohaterowie to zarówno postacie historyczne, jak i całkowicie fikcyjne, wymyślone przez autora
narracja i dialogi są często stylizowane na język danej epoki
problematyka: życie pierwszych chrześcijan, przedstawienie antycznego (pogańskiego) Rzymu, władza absolutna Nerona nad Rzymem, miłość chrześcijanki i poganina (Ligii i Marka), nawrócenie na chrześcijaństwo
najważniejsze motywy literackie: miłość, wiara, męczeństwo i prześladowania chrześcijan, upadek Rzymu, władza i tyrania, przemiana bohatera
Do górySyzyfowe prace
autor: Stefan Żeromski
bohaterowie: Marcin Borowicz, Andrzej Radek, Bernard Zygier, Majewski, Sztetter
miejsce i czas akcji: Gawronek, Kleryków, Strzemboszów, lata 1872–1881
epoka: pozytywizm
rodzaj: epika
gatunek: powieść
problematyka: rusyfikacja w polskich szkołach, rola edukacji i nauczycieli w życiu uczniów, życie Polaków pod rosyjskim zaborem
najważniejsze motywy literackie: dojrzewanie, patriotyzm i bunt, szkoła jako narzędzie ucisku
Do góryŚwitezianka
autor: Adam Mickiewicz
bohaterowie: Strzelec, tajemnicza nimfa
miejsce akcji: okolice jeziora Świteź
epoka: romantyzm
rodzaj: epika
gatunek: ballada
Cechy gatunkowe ballady
gatunek epicki (występuje narrator), ale zawiera także cechy dramatu i liryki, jest zatem gatunkiem synkretycznym
mieszanie się wątków realistycznych i fantastycznych
występowanie wątków znanych z ludowych wierzeń
nastrój grozy i tajemniczości
ważna rola natury
problematyka: głównie miłosna i moralna – utwór opowiada o zdradzie, sprawiedliwości, nawiązując do moralności ludowej: “nie ma winy bez kary”; jest to ponadto sprawiedliwość nadprzyrodzona, którą wymierzają siły nadprzyrodzone (przenikanie się świata fantastycznego z ludzkim)
najważniejsze motywy literackie: wina i kara, zdrada
Do góry
