Orzeczenie

Orzeczenie jest, obok podmiotu, jedną z dwóch głównych części zdania. Odpowiada na pytania: co robi? co się z nim dzieje? w jakim jest stanie?

Przykłady:

1. Mama jedzie samochodem. | co robi? jedzie → orzeczenie
2. Mama jest zmęczona. | w jakim jest stanie? jest zmęczona → orzeczenie

Pierwszy z przykładów przedstawia tzw. orzeczenie czasownikowe, czyli orzeczenie wyrażone za pomocą czasownika, najczęściej w formie osobowej. Należy jednak pamiętać, że orzeczenie czasownikowe może być również wyrażone za pomocą nieosobowej formy czasownika, np. Zamknięto kino.

Drugi przykład to orzeczenie imienne, które składa się z tzw. łącznika (jest) i orzecznika (zmęczona).

Łącznikiem mogą być mogą być odpowiednie formy czasowników być, zostać, stać się lub wyraz to. Porównaj:

Anna jest malarką. = Anna to malarka.

Więcej informacji na temat rodzajów orzeczeń znajdziesz tutaj.

Wyróżniamy dwa rodzaje orzeczeń:

Orzeczenie czasownikowe

Jest wyrażone za pomocą czasownika, najczęściej w formie osobowej. Może być również wyrażone za pomocą nieosobowych form czasownika zakończonych na -no lub -to. Np.

Kuba ogląda film.
Sąsiedzi wyjechali za granicę.
Paliwo się skończyło.
Wczoraj rozdano dyplomy.

Orzeczenie imienne

Składa się z łącznika i orzecznika.

Łącznik to najczęściej osobowa forma czasowników: być, zostać, stać się. Łącznikiem może być również wyraz to.

Orzecznik może być wyrażony za pomocą rzeczownika, przymiotnika, imiesłowu przymiotnikowego, przysłówka, liczebnika lub zaimka. Np.

Piotrek jest ostatni na liście. → jest (łącznik) ostatni (orzecznik – przymiotnik)
Kasia została malarką. → została (łącznik) malarką (orzecznik – rzeczownik)
Andrzej to pracownik naszej szkoły. → to (łącznik) pracownik (orzecznik – rzeczownik)
Ania stała się sławna. → stała się (łącznik) sławna (orzecznik – przymiotnik)
Na zawodach byłem piąty. → byłem (łącznik) piąty (orzecznik – liczebnik)