Lista notatek
Strona
Podtematy
Strona czasownika wyraża stosunek pomiędzy czynnością, jej wykonawcą i odbiorcą. W języku polskim wyróżniamy dwie strony: stronę czynną i stronę bierną.
Do góryStrona czynna i bierna
Strona czynna to taka konstrukcja składniowa, która zawiera osobową formę czasownika, a podmiot jest wykonawcą czynności, np.
Adam napisał wiersz.
Murarz buduje dom.
Strona bierna to taka konstrukcja składniowa, która zawiera czasownik być lub zostać oraz imiesłów przymiotnikowy, a podmiot nie jest wykonawcą czynności, lecz jej odbiorcą (innymi słowy, jest poddawany czynności), np.
Wiersz został napisany przez Adama.
Dom jest budowany przez murarza.
Porównaj:
Szczęśliwy człowiek kocha i jest kochany.
W tym zdaniu czasownik kochać został użyty zarówno w stronie czynnej, jak i biernej.
Szczęśliwy człowiek kocha… → strona czynna, człowiek kocha kogoś
…i jest kochany. → strona bierna, człowiek jest kochany przez kogoś (rodziców, dziadków, męża, żonę)
Budowa zdania w stronie biernej
Zdanie w stronie biernej składa się z podmiotu oraz orzeczenia imiennego. Orzeczenie imienne zaś składa się z łącznika zostać, być oraz orzecznika, którym jest imiesłów przymiotnikowy.
| podmiot | orzeczenie imienne |
|---|---|
| Książka | została przeczytana. |
| Samochód | został skradziony. |
| Kwiaty | zostały podlane. |
| Bilety | są sprawdzane. |
Podmiotem w zdaniu w stronie biernej jest obiekt, czyli rzecz lub przedmiot. Wykonawca czynności jest natomiast dopełnieniem.
| podmiot | orzeczenie imienne | dopełnienie |
|---|---|---|
| Książka | została przeczytana | przez uczniów. |
| Samochód | został skradziony | przez cudzoziemcę. |
| Kwiaty | zostały podlane | przez sąsiadkę. |
| Bilety | są sprawdzane | przez konduktora. |
Czasowniki przechodnie i nieprzechodnie
Czasowniki przechodnie to takie czasowniki, które mogą występować w stronie czynnej i biernej. Innymi słowy, mogą przechodzić ze strony czynnej na bierną i na odwrót. Np.
gotować:
Czarownica gotuje zupę z muchomora. → strona czynna
Zupa z muchomora jest gotowana przez czarownicę. → strona bierna
namalować:
Malarz namaluje portret królowej. → strona czynna
Portret królowej zostanie namalowany przez malarza. → strona bierna
Czasowniki nieprzechodnie to takie czasowniki, które występują tylko w stronie czynnej. Innymi słowy, nie mogą przechodzić na stronę bierną. Np.
klęczeć:
Zakonnik klęczy w kaplicy. → strona czynna
jest klęczona → nie można utworzyć strony biernej
myśleć:
Myślę o niebieskich migdałach. → strona czynna
są myślane → nie można utworzyć strony biernej
