Wielkie i małe litery

Pisownia wielkich i małych liter należy do trudniejszych zagadnień w ortografii. Zasady często mają charakter konwencjonalny (czyli umowny), a co za tym idzie, nie zawsze logiczny. Przykładowo jeszcze niedawno nazwy mieszkańców państw pisaliśmy wielką literą, ale nazwy mieszkańców miast małą. Jednak od 1 stycznia 2026 roku Rada Języka Polskiego uprościła i ujednoliciła zapis niektórych grup wyrazów.

Generalnie zasady pisowni wielkich i małych liter opierają się na trzech głównych kryteriach:

1. składniowym – wielką literą zaczynamy każde wypowiedzenie;
2. znaczeniowym – wielką lub małą literę piszemy w zależności od tego, co słowa lub nazwy oznaczają;
3. grzecznościowym – ze względów uczuciowych bądź dla podkreślenia ważności lub okazania szacunku możemy zapisać wielką literą rzeczowniki pospolite (Naród, Ojczyzna, Pani), a także zaimki (Wasza, Twój).

Na naszej stronie ćwiczenia na pisownię wielkich i małych liter ze względów składniowych i znaczeniowych podzieliliśmy na kilka mniejszych grup:

Podstawy: pisownia wielkiej litery na początku wypowiedzenia oraz pisownia imion i nazwisk, pisownia nazw państw i miast itd.

Miejsca: pisownia nazw geograficznych, nazw obiektów w przestrzeni publicznej włącznie z ulicami.

Ludzie, postacie: pisownia imion i nazwisk, nazw mieszkańców, postaci, zawodów itd.

Kultura: pisownia tytułów książek, czasopism i innych utworów, nazw świąt, organizacji, wydarzeń, nagród i orderów.

Przymiotniki: pisownia przymiotników.

Wielką literą zapisujemy:

• nazwy kontynentów, np. Europa, Azja, Ameryka Południowa

• nazwy państw (oficjalne i skrócone), np. Rzeczpospolita Polska, Polska, Republika Włoska, Włochy

• nazwy regionów, np. Podlasie, Mazowsze, Wielkopolska, Bawaria

• nazwy miast, wsi, dzielnic i osiedli, np. Warszawa, Nowy Jork, Berlin, Bielsko-Biała, Nowa Huta, Kołaczkowo

• nazwy oceanów mórz, rzek, jezior, kanałów, gór, szczytów, jaskiń, nizin, wyżyn, wysp i półwyspów, przełęczy, przesmyków, przylądków, pustyni itp., np. Ocean Spokojny, Morze Bałtyckie, Tatry, Gubałówka, Nizina Mazowiecka, Pustynia Błędowska

• nazwy parków narodowych, np. Kampinoski Park Narodowy

• nazwy komet oraz innych obiektów astronomicznych, np. Kometa Halleya, Droga Mleczna, Gwiazda Polarna, Jowisz

Małą literą zapisujemy:

• wyrazy gatunkowe stojące przed nazwą w mianowniku, np. cieśnina Bosfor, jezioro Gopło

• przyimki w nazwach własnych, np. Nakło nad Notecią

• nazwy jednostek administracyjnych (historycznych i współczesnych), np. województwo kujawsko-pomorskie, powiat starachowicki, ziemia przemyska

• wyrazy pospolite, np. Jesteśmy nad morzem. Mieszkamy w dużym mieście.

Zgodnie z nowymi zasadami ortograficznymi obowiązującymi od 1 stycznia 2026 roku.

Wielką literą zapisujemy:

Wszystkie człony (oprócz skrótów, przyimków i spójników) w nazwach:

• alei, bram, bulwarów, rynków i placów, parków i skwerów, kopców, kościołów i klasztorów, willi, zamków i pałaców, mostów, pomników i cmentarzy, np. Park Oliwski, Cmentarz Powązkowski, Most Świętokrzyski, Zamek Książ

• zabytków, muzeów i galerii, hal i stadionów, np. Sukiennice, Fontanna Neptuna, Muzeum Powstania Warszawskiego, Stadion Śląski

• lokali usługowych, np. Restauracja Staropolska

• innych nazwach własnych, np. Stare Miasto w Toruniu, Biblioteka Jagiellońska, Uniwersytecki Szpital Dziecięcy w Krakowie, Złote Tarasy

Małą literą zapisujemy:

Wszystkie wyrazy pospolite oraz:

• wyraz „ulica” w nazwach ulic, np. ulica Mariacka, ulica Piotrkowska, ulica Bracka

• przyimki, spójniki i skróty w nazwach własnych, np. ul. Żwirki i Wigury, Kościół św. Piotra i Pawła, Apteka pod Białym Orłem

Porównaj:

Poszłam pobiegać do parku. → „park” jako wyraz pospolity zapiszemy małą literą.

W Parku Kościuszki wybudowano nowy plac zabaw. → nazwa własna, zatem wszystkie człony zapiszemy wielkimi literami.

Posadziłam kwiatki na nowym tarasie. → „taras” jako wyraz pospolity zapiszemy małą literą.

Byłam na zakupach w Złotych Tarasach. → „Złote Tarasy” to nazwa galerii handlowej, zatem wszystkie człony zapiszemy wielkimi literami.

Zgodnie z nowymi zasadami ortograficznymi obowiązującymi od 1 stycznia 2026 roku.

Nazwy własne należy zapisywać wielką literą, np.

• nazwy państw, np. Rzeczpospolita Polska lub Polska, Republika Włoska lub Włochy;
• nazwy miast, np. Warszawa, Praga, Berlin;
• nazwy rzek, np. Wisła, Odra, Motława;
• nazwy wsi, np. Jodłowno.

Wielką literą zapisujemy:

• imiona, np. Anna, Basia, Marek;
• nazwiska, np. Kowalski, Nowak;
• pseudonimy i przydomki, np. Rudy, Robak, Bolesław Chrobry;
• nazwy mieszkańców kontynentów, np. Azjatka, Afrykańczyk, państw, np. Polak, Japończyk, regionów, np. Pomorzanin, Sardyńczyk, Kaszub, miast i wsi, np. Warszawianin, Gdańszczanka, Wąchocczanie;
  
• (hipotetycznych) mieszkańców planet, np. Marsjanin;
• nazwy fikcyjnych postaci (baśniowych, literackich), np. Czerwony Kapturek, Królewna Śnieżka;
• nazwy rodów i dynastii, np. Piastowie;
• nazwy członków ras, narodów i szczepów, np. Słowianin;
• nazwy bogów i bóstw, np. Perun, Apollo.

Małą literą zapisujemy:

• nazwy członków społeczności wyznaniowych, np. chrześcijanin, katolik, buddysta;
• nazwy członków zgromadzeń zakonnych, np. jezuita, dominikanka;
• nazwy osób utworzone od imion, nazw związków, partii itp., np. piłsudczyk, solidarnościowiec, endek;
• tytuły i stopnie naukowe, np. profesor, doktor;
• nazwy zawodów i stanowisk, np. kierowca, dyrektor handlowy, reporter, ksiądz;
• inne nazwy pospolite, np. dziewczyna, wróżka.

Zgodnie z nowymi zasadami ortograficznymi obowiązującymi od 1 stycznia 2026 roku.

Wielką literą zapisujemy:

• nazwy świąt i dni/okresów świątecznych, np. Boże Narodzenie, Gwiazdka Wielkanoc, Dzień Babci, Dzień Niepodległości, Wielki Tydzień, Chanuka

• nazwy świąt dawnych i starożytnych, np. Noc Kupały, Dionizje

Małą literą zapisujemy:

• nazwy obrzędów, zabaw i zwyczajów, np. andrzejki, mikołajki, walentynki, zaręczyny, karnawał

• nazwy opisowe świąt, np. święta wielkanocne

• słowo „święto” niebędące częścią nazwy, np. święto Trzech Króli

W tytułach większości dzieł (książek, słowników, filmów, obrazów, utworów muzycznych itp.) wielką literą zapisujemy tylko pierwszy człon, np.

Quo vadis, Kamienie na szaniec, Słownik języka polskiego, Kevin sam w domu, Dziewczyna z perłą, Dziwny jest ten świat

Jednak jeśli dalsze człony tytułu są nazwami własnymi, również należy zapisywać je wielką literą, np.

Pan Tadeusz, Ania z Zielonego Wzgórza, Harry Potter i więzień Azkabanu, Kevin sam w Nowym Jorku, Bitwa pod Grunwaldem

Osobną kategorią są tytuły gazet i czasopism. Tam wszystkie człony, oprócz przyimków i spójników, należy zapisywać wielką literą, np.

Gazeta Wyborcza, Przegląd Sportowy, Życie na Gorąco, Chwila dla Ciebie, Spotkania z Zabytkami

Nazwy organizacji, związków, stowarzyszeń, cyklicznych wydarzeń, nagród, orderów, odznaczeń (wszystkie człony oprócz przyimków i spójników oraz skrótów) zapisujemy wielką literą, np.

Organizacja Narodów Zjednoczonych, Unia Europejska, Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy, Mistrzostwa Świata, Nagroda Nobla, Nagroda im. Ryszarda Kapuścińskiego, Order Orła Białego

Nazwy wydarzeń lub aktów dziejowych (np. bitw) zazwyczaj zapisujemy małą literą, np.

II wojna światowa, powstanie kościuszkowskie, traktat wersalski, stan wojenny

Dopuszczalna jest jednak pisownia wielką literą dla podkreślenia doniosłości czy znaczenia historycznego.

Zgodnie z nowymi zasadami ortograficznymi obowiązującymi od 1 stycznia 2026 roku.

Wielką literą zapisujemy:

• przydomki, np. Bolesław Chrobry, Zygmunt Stary;
  
• przymiotniki należące do nazw instytucji, np. Unia Europejska, Organizacja Narodów Zjednoczonych;
• przymiotniki należące do nazw krajów, np. Stany Zjednoczone;
• inne nazwy własne, np. Uniwersytet Warszawski.

Małą literą zapisujemy:

• przymiotniki pochodzące od nazw krajów, miast i kontynentów, np. włoski, wenecki, azjatycki;
  
• przymiotniki utworzone od nazwiska autora zakończone na -owski, np. tragedia szekspirowska, koncert chopinowski;
  
• przymiotniki pospolite, np. mały piesek.

Zgodnie z nowymi zasadami ortograficznymi obowiązującymi od 1 stycznia 2026 roku.