Zaimek

Zaimek to część mowy zastępująca w zdaniu inne części mowy: rzeczowniki, przymiotniki, przysłówki lub liczebniki.

Przykłady zaimków: ja, ty, jej, ich, tu, gdzieś, tamten.

Zaimków używamy m.in. w celu uniknięcia powtórzeń lub wskazania osoby, przedmiotu itd. bez dokładnego nazywania, np.

1. Kasia to moja przyjaciółka. Często z nią rozmawiam. → Zaimek nią zastąpił rzeczownik (imię) Kasia. Z kolei nią to forma zaimka osobowego ona w narzędniku liczby pojedynczej.

2. Chciałabym gdzieś pojechać. → Zaimek gdzieś zastąpił konkretne miejsce – być może jeszcze nie wiemy, gdzie chcemy pojechać, albo jest nam to obojętne.

Wyróżniamy różne rodzaje zaimków ze względu na funkcję lub zastępowaną część mowy. Więcej informacji na temat podziału zaimków znajdziesz tu.

Podział zaimków ze względu na funkcję:

• osobowe (ja, my, oni…), np. My tego nie zrobimy.
• dzierżawcze (moja, twój, wasz, jego, jej…) – wyrażają przynależność, np. Mój tata idzie.
• pytające (który?, gdzie?, dokąd?…), np. Dokąd idziesz?
• względne (który, gdzie, gdy…) – praktycznie identyczne jak pytające, ale bez znaku zapytania, wprowadzają zdanie podrzędne, np. To człowiek, którego szukam.
• zwrotne (się, siebie, sobie), np. Uczesz się.
• nieokreślone (jakiś, gdzieś, kiedykolwiek…)
• wskazujące (ten, tamten, ów…)

Podział zaimków ze względu na zastępowaną część mowy:

• rzeczowne – zastępują rzeczowniki (ja, mnie, ona…), np. Kasia to moja przyjaciółka. Często z nią rozmawiam.
• przymiotne – zastępują przymiotniki (mój, twoja, jego…), np. Moi przyjaciele śpiewają.
• przysłowne – zastępują przysłówki (tam, tutaj…), np. Mamy dom nad jeziorem. Często tam wyjeżdżamy.
• liczebne – zastępują liczebniki (kilkoro, kilka, ile…), np. Kupiłam kilka jabłek.

Większość zaimków jest odmiennych. Na przykład zaimek ja odmienia się przez przypadki (ja, mnie, mi…). Zaimek on odmienia się dodatkowo przez rodzaj (on, ona, ono) i liczbę (on, oni, one).

Do nieodmiennych zaimków zaliczamy zaimki przysłowne (np. tam, gdzie).

Tę i tą to formy zaimka wskazującego ta. Obie są poprawne, jednak każdą z nich stosujemy w innym przypadku:

• Zaimek tę występuje w bierniku, np. Lubię tę koleżankę. Masz już tę książkę?
• Zaimek tą występuje w narzędniku, np. Idę z tą koleżanką. Co masz zamiar zrobić z tą kartką?

Jeśli masz problem z zapamiętaniem, którą formę wybrać, kieruj się końcówką rzeczownika:
Daj mi tę poduszkę., ale Książka leży pod tą poduszką.
Uwaga! Jeśli przed rzeczownikiem pojawi się przymiotnik, nadal należy kierować się końcówką rzeczownika: Lubię tę nową dziewczynę.

• Zaimka to używamy w mianowniku i bierniku rodzaju nijakiego liczby pojedynczej, np.: to okno, to słońce, to krzesło.

• Zaimka te używamy w mianowniku i bierniku rodzaju niemęskoosobowego liczby mnogiej, np. te kobiety, te torebki, te krzesła, te drzwi, te koty.

• Zaimka ci używamy w mianowniku rodzaju męskoosobowego liczby mnogiej, np. ci studenci, ci mężczyźni, ci górale.