Zasady pisowni ó, rz, ż, ch

Ó należy pisać:

• gdy wymienia się na o, np. mówić – mowa;
• gdy wymienia się na a, np. skrót – skracać;
• gdy wymienia się na e, np. kościół – kościele;
• w wyrazach zakończonych na -ów, -ówka i -ówna, np. gotów, złotówka, Czubówna.

W niektórych wyrazach ó może wymieniać się zarówno na o, jak i e, a, np.

zamiótł: zamiata, zamiotła, zamieść
niósł: nosić, niesie
ziółko: ziele, ziołowy

Podobnie w wielu wyrazach zakończonych na -ów i -ówka ó również wymienia się na o (np. Kraków – Krakowa, podstawówka – podstawowa). W takich przypadkach za podstawową zasadę uznajemy jednak pisownię w zakończeniach -ów i -ówka, a nie zasadę wymiany ó na o.

Rz należy pisać:

• gdy wymienia się na r, np. morze – morski;
• po spółgłoskach p, b, t, d, k, g, ch, j, w, np. przyroda, brzydki, trzeba, drzwi, chrząstka, grzmot, wrzątek;
• w zakończeniach -arz i -erz i -mistrz, np. weterynarz, kątomierz, zegarmistrz.

W niektórych wyrazach zakończonych na -arz lub -erz rz wymienia się również na r (np. malarz – malarski). W takich przypadkach za podstawową zasadę uznajemy jednak pisownię w zakończeniach -arz lub -erz, a nie zasadę wymiany rz na r.

Ż należy pisać:

• gdy wymienia się na dz, np. pieniążek – pieniądz;
  
• gdy wymienia się na z lub zi (ź), np. każę – kazać;
  
• gdy wymienia się na h, np. drużyna – druh;
  
• gdy wymienia się na s, np. papież – papieski;
  
• gdy wymienia się na g, np. rożek – róg;
  
• po spółgłoskach l, ł, r, n, np. rżenie, małżeństwo.

Ch należy pisać:

• gdy wymienia się na sz, np. orzech – orzeszek;
• po spółgłosce s, np. schody;
  
• zazwyczaj na końcu wyrazu, np. strach; również w odmianie, np. ulicach, samochodach.

W wielu wyrazach zakończonych na ch, ch wymienia się jednocześnie na sz, np. zapach – zapaszek, maluch – maluszek.