Pisownia łączna, rozdzielna i z łącznikiem

„Nie” piszemy łącznie:

• z rzeczownikami, np. nieprawda, niebezpieczeństwo, w tym również z rzeczownikami odczasownikowymi, np. niewymaganie;
• z przymiotnikami, np. niemądry, niesympatyczny, również w stopniu wyższym i najwyższym, np. nielepsza, nienajlepsza;
• z imiesłowami przymiotnikowymi czynnymi i biernymi, np. nieodstający, nieżyjący, niestosowany;
• z przysłówkami odprzymiotnikowymi, np. niemądrze, nieźle, również w stopniu wyższym i najwyższym, np. nienajlepiej.

„Nie” piszemy rozdzielnie:

• z czasownikami, np. nie krzycz, nie płacze, w tym również z formami bezosobowymi i bezokolicznikami, np. nie wiadomo, nie chodzić;
• z imiesłowami przysłówkowymi współczesnymi i uprzednimi, np. nie czytając, nie spojrzawszy;
• z przysłówkami nieodprzymiotnikowymi, np. nie dziś, nie tutaj;
• z liczebnikami, np. nie pięć, nie szósty;
• z zaimkami, np. nie ona, nie każde;
• z partykułami, np. nie lada, nie tylko.

Zgodnie z nowymi zasadami ortograficznymi obowiązującymi od 1 stycznia 2026 roku.

„Nie” z rzeczownikami zazwyczaj piszemy łącznie, np.

To była nieprawda.
Grozi ci niebezpieczeństwo.

Dotyczy to również rzeczowników odczasownikowych, np.

Niemycie zębów może prowadzić do próchnicy.

Istnieje jednak kilka odstępstw od tej zasady. Pierwsza mówi, że „nie” z piszemy rozdzielnie, jeśli mamy do czynienia z wyraźnym zaprzeczeniem, np.

To nie prawda, lecz kłamstwo.

Ponadto „nie” piszemy rozdzielnie, jeśli rzeczownik użyty jest w funkcji orzecznika np.

Nie sztuka nauczyć się tego na pamięć.

Natomiast w połączeniach, w których drugi człon zapisywany jest wielką literą, stosujemy dywiz, np.

To nie-Polak.

„Nie” piszemy łącznie:

• z przymiotnikami w stopniu równym, np. niemądry, niesympatyczny;
• z przysłówkami odprzymiotnikowymi w stopniu równym, np. niemądrze, nieźle;
• z imiesłowami przymiotnikowymi, np. niepiszący.

„Nie” piszemy rozdzielnie:

• z przymiotnikami w stopniu wyższym i najwyższym, np. nie lepsza, nie najlepsza;
• z przysłówkami odprzymiotnikowymi w stopniu wyższym i najwyższym, np. nie lepiej, nie najlepiej;
• z przysłówkami niepochodzącymi od przymiotnika, np. nie dziś, nie tutaj;
• zawsze, kiedy „nie” stanowi wyraźne zaprzeczenie, np. nie mądry, lecz głupi.

Zgodnie z decyzją Rady Języka Polskiego od 1 stycznia 2026 roku niektóre z powyższych zasad ulegną zmianie.

„Nie” z imiesłowami przymiotnikowymi (zarówno czynnymi, jak i biernymi) piszemy zawsze łącznie, czyli tak samo jak z przymiotnikami, np.

niepiszący, nienapisany

„Nie” z imiesłowami przysłówkowymi (zarówno współczesnymi, jak i uprzednimi) piszemy zawsze rozdzielnie, czyli tak samo jak z czasownikami, np.

nie czytając, nie przeczytawszy

Cząstki -bym, -byś, -by, -byśmy, -byście piszemy łącznie:

• z czasownikami w formie osobowej (jeśli występują za nimi), np. napisałabym, grałby; w tym również z użytymi bezosobowo, np. wydawałoby się;
  
• w wyrazach powstałych z połączenia spójnika/partykuły, które funkcjonują jako osobny wyraz, np. gdyby, aby, żeby, czyżby, choćby, byleby, chociażby;
• w wyrazach porównawczych, np. niby, jakby, jakoby.

Cząstki -bym, -byś, -by, -byśmy, -byście piszemy rozdzielnie:

• jeśli występują przed czasownikiem, np. bym napisała, by grał;
  
• z czasownikami w formie bezosobowej, które kończą się na -no i -to, np. zrobiono by, grano by;
  
• z bezokolicznikami, np. powiedzieć by;
  
• z wyrazami w funkcji czasownikowej, np. warto by, można by;
  
• ze spójnikami, np. czy by, ale byś, jednak byśmy, zanim bym;
  
• z wyrazami winien, powinien, np. powinien by.

Zgodnie z nowymi zasadami ortograficznymi obowiązującymi od 1 stycznia 2026 roku.

Cząstki słowotwórcze typu mini, maksi, super, hiper, multi, wice itp. piszemy łącznie z wyrazem, z którym się łączą, np. minispódniczka, hipermarket, multikino.

Wyjątek stanowi pisownia cząstek słowotwórczych z wyrazami zapisywanymi wielką literą – w takich połączeniach stosujemy łącznik, np. super-Polak.

Wyjątkiem są również przedrostki niby- oraz quasi-, które również zapisujemy z łącznikiem, np. quasi-naukowiec.

Uwaga! Gdy niby jest częścią nazw naukowych/miejscowych, stosujemy pisownię łączną bez łącznika, np. nibynóżki, Nibylandia, natomiast gdy występuje jako przyimek w funkcji porównawczej, stosujemy pisownię rozłączną, np. Zachowywał się niby normalnie.

Gdy cząstki mini, maksi, ekstra itp. występują za rzeczownikiem, pełnią funkcję przymiotnika i zapisujemy je rozdzielnie, np. sukienka maksi.

Zgodnie z decyzją Rady Języka Polskiego od 1 stycznia 2026 roku niektóre z powyższych zasad ulegną zmianie.

Przymiotniki złożone to takie, które składają się z więcej niż jednego członu, np.

biało-czerwony, dolnośląski, polsko-ukraiński, szarobrązowy

Zauważ, że niektóre z powyższych przykładów zapisane są łącznie, a inne z łącznikiem (dywizem).

Przymiotniki złożone zapisujemy łącznie:

• w większości określeń regionów geograficznych, np. Górnośląski Okręg Przemysłowy, kontynent południowoamerykański;
• w zmieszanych barwach, np. szarobrązowy – barwa między szarym a brązowym;
• w różnych odcieniach, np. ciemnoczarny, jasnobłękitny;

Przymiotniki złożone zapisujemy z łącznikiem (dywizem):

Kiedy oba człony są równorzędne, czyli tak samo istotne, np.

• słownik polsko-niemiecki – słownik dotyczy zarówno języka polskiego, jak i niemieckiego;
  
• flaga biało-czerwona – flaga składa się z dwóch kolorów: białego i czerwonego;
• umowa francusko-niemiecka – umowa została zawarta między dwoma państwami: Francją i Niemcami;
• sok marchwiowo-jabłkowy – sok z marchwi i jabłka.

Uwaga! Podobnie jest z nazwami województw!
Zachodniopomorskie – nazwa informuje nas o tym, że jest to teren na zachodzie Pomorza, natomiast kujawsko-pomorskie – nazwa informuje nas o tym, że jest to teren złożony z Pomorza i z Kujaw (obie nazwy są dla siebie równorzędne).