Spółgłoski i samogłoski

Spółgłoski to głoski, które nie tworzą samodzielnie sylab, np. b, c, d, dz, m, ń, ś (si), ż.

Samogłoski to głoski sylabotwórcze. Innymi słowy są obowiązkowym składnikiem sylaby. W odróżnieniu od spółgłosek samogłoski mogą samodzielnie tworzyć sylabę. W języku polskim mamy osiem samogłosek: a, ą, e, ę, i, o, u, y.

Uwaga! Litera i oznacza samogłoskę, gdy:

• znajduje się przed spółgłoską, np. igła, migdał;
• znajduje się na końcu wyrazu, np. raki.

Więcej informacji na temat funkcji litery i znajdziesz tu.

Spółgłoski twarde to spółgłoski, które charakteryzują się tym, że podczas ich wymawiania środek języka nie unosi się do podniebienia. Spółgłoski twarde to np. b, c, cz, d, f, g, h, k, ł, m, n, p, r, z, ż.

Wymawiając spółgłoski miękkie, unosimy środek języka do podniebienia. Zapisujemy je na dwa sposoby: za pomocą kreski nad daną literą, np. buźka, córeńka, bądź za pomocą litery i, np. buzia, córunia. Spółgłoski miękkie to: ś, ń, ć, ź, dź oraz j (oraz ich odpowiedniki z i, czyli si, ni, ci, zi, dzi.).

Spółgłoski zmiękczone to takie, podczas wymawiania których słyszymy zmiękczenie, ale w ich zapisie nie ma kreski, np. maki, mina. W zapisie fonetycznym zmiękczenie oznacza się apostrofem, np. diament – d’ament.

Litera i nie zawsze jest odpowiedzialna za tworzenie sylab. Jej funkcja może być różna w zależności od tego, w jakim miejscu w wyrazie występuje.

• samogłoska i zmiękczenie: kiedy i jest otoczone dwiema spółgłoskami (zima) lub znajduje się na końcu wyrazu (maki), wtedy pełni funkcję samogłoski (tworząc sylabę) i jednocześnie zmiękcza literę z: zi-ma (wymawiamy [źima]);

• tylko zmiękczenie: kiedy po i stoi samogłoska (siano), wtedy i jedynie zmiękcza poprzedzającą głoskę, nie pełni funkcji sylabotwórczej: sia-no (wymawiamy [śano]);

• tylko samogłoska: kiedy i znajduje się na początku wyrazu (igła) lub po samogłosce (napoić), nie ma czego zmiękczyć i dlatego pełni wtedy wyłącznie funkcję samogłoski: i-gła, na-po-ić.